Struktura Bajki Magicznej

           Bajka magiczna. Hmm... brzmi ciekawie, ale co to w ogóle jest? No właśnie, tu pojawia się problem. Niektórzy z Was mogli już się spotkać z tym terminem, bądź gdzieś go usłyszeć i na wyżej postawione pytanie odpowiedzieć bez zastanowienia, ale myślę, że większość osób w tym momencie przeszukuje zasoby własnej pamięci, w celu znalezienia choćby najmniejszego skrawka informacji, który naprowadziłby je na właściwą odpowiedź. Ja sama o istnieniu bajki magicznej, a dokładniej o istnieniu jej struktury dowiedziałam się dopiero na studiach i myślę, że gdyby nie one nadal żyłabym w smutnej nieświadomości istnienia tak ciekawej i bądź co bądź bardzo znanej struktury narracyjnej, bo co należy przyznać,ogólny zarys struktury bajki magicznej znany jest każdemu, bez względu na to czy dany termin obił mu się o uszy czy nie. W tym wpisie postaram się wam przybliżyć nieco temat tej struktury narracyjnej i delikatnie nakreślić jej główne założenia.

           Struktura bajki magicznej została wyodrębniona przez rosyjskiego literaturoznawcę Władimira Proppa. Badając sto różnych baśni ludowych zauważył, iż każda z nich składa się z tych samych elementów, później nazwanych przez niego funkcjami i w ten sposób wyodrębnił strukturę bajki magicznej, a wyniki swoich badań wydał w 1928 roku w postaci książki pt. „Morfologia bajki". Propp podczas badania baśni wyodrębnił 31 funkcji składających się na bajkę. Co ciekawe nie wszystkie z wymienionych przez niego funkcji potrzebne są, aby uznać daną bajkę za magiczną ( tak naprawdę nie podaje dokładnej liczby, ile funkcji musi zostać spełnionych, ale myślę, że połowa na pewno), ale jeżeli funkcje występują muszą ukazywać się chronologicznie. Do 31 funkcji wyodrębnionych przez Władimira Proppa zaliczamy ( nie opisywałam dokładnie wszystkich funkcji, wydaje mi się, że są one dosyć zrozumiałe, jakbyście mieli z czymś problem to śmiało piszcie) :

1.Odejście - może być to wyruszenie w podróż, opuszczenie miejsce zamieszkania, dotychczasowego pobytu, ale także ucieczka czy nawet śmierć.

2. Otrzymanie zakazu. Bohater zostaje ostrzeżony.

3. Naruszenie otrzymanego zakazu- bohater nie przejmuje się ostrzeżeniami.

4. Wywiadywanie się przeciwnika- pojawienie się wroga, chce on uzyskać informacje o bohaterze, często za pomocą podstępu.

5. Udzielenie mu informacji o bohaterze- ktoś informuje przeciwnika o bohaterze, może to być nawet główny protagonista we własnej osobie.

6. Podstęp.

7. Wspomaganie- bohater ulega podstępowi i nieświadomie pomaga przeciwnikowi.

8. Szkodzenie bohaterowi (lub brak kogoś albo czegoś)- wyrządzenie szkody przez antagonistę. Według Proppa to właśnie w tym momencie rozpoczyna się akcja. Pierwsze siedem funkcji są częścią przygotowawczą.

9. Pośredniczenie.

10. Rozpoczynające się przeciwdziałanie.

11. Wyprawa.

12. Pierwsza funkcja donatora.

13. Reakcja bohatera.

14. Przekazywanie środka magicznego.

15. Przemieszczenie przestrzenne między dwoma królestwami.

16. Walka.

17. Naznaczenie bohatera znamieniem.

18. Zwycięstwo.

19. Likwidacja wcześniej zaistniałego braku czegoś.

20. Powrót bohatera.

21. Prześladowanie bohatera.

22. Ocalenie bohatera od pościgu.

23. Nie rozpoznane przybycie.

24. Roszczenia fałszywego bohatera.

25. Trudne zadanie.

26. Wykonanie trudnego zadania.

27. Rozpoznanie.

28. Zdemaskowanie.

29. Transfiguracja- bohater przybiera inną postać dzięki np. magicznemu działaniu pomocnika. Transfiguracja może nastąpić również poprzez założenie nowego stroju.

30. Ukaranie wroga.

31. Wesele- może przybrać formę zawarcia małżeństwa oraz wstąpienia na tron, albo tylko jednej z tych rzeczy.

           Jestem pewna, że gdy patrzycie na listę funkcji, z których składa się bajka magiczna, rozpoznajecie w niej elementy dobrze wam znane z baśni, które czytali wam rodzice gdy byliście mali. Struktura bajki magicznej jest tak znana, że nie potrzebna jest znajomość owego terminu, aby znać jej założenia. Bajka magiczna to ukazanie walki bohatera z przeciwnikiem, wykonanie trudnego zadania, w międzyczasie zmagając się z różnego typu przeciwnościami, można powiedzieć, że jest to typ historii ponadczasowych, takich które lubimy najbardziej.

           Mówiąc o bajce magicznej oprócz funkcji z których się ona składa należy wspomnieć wyodrębnione postaci wchodzące w jej skład. W bajce magicznej występuje antagonista, będący przeciwnikiem bohatera, donator, który poddaje bohatera próbie, a także obdarowuje go środkiem magicznym, pomocnicy, którzy jak sama nazwa wskazuje mają pomóc w wykonaniu zadania, a ich cechą charakterystyczną jest posiadanie wiedzy której nie posiada bohater, oprócz nich mamy także królewnę oraz jej ojca, zlecającego zadanie. Wymienione postaci, mogą występować w bajce magicznej ale nie muszą, jak pisze Propp jeden protagonista może pełnić funkcję nawet kilku pozostałych, często osoba będąca pomocnikiem, czy wysyłającym w podróż może być także donatorem, kręgi akcji przypisane każdej postaci mogą się między sobą przeplatać.

            To co ciekawe i szczególnie dla mnie interesujące to fakt, że struktura bajki magicznej nie jest obecna tylko w baśniach, ale można ją zauważyć także w filmach. Pomimo upłynięcia wielu lat od wydania „Morfologii bajki" struktura wyodrębniona przez Proppa dalej funkcjonuje, a film nie jest dla niej żadną przeszkodą, wręcz przeciwnie wydaje się być odpowiednim nośnikiem do przekazania zawartych w niej elementów. Bez znaczenia czy struktura zostaje wprowadzona do filmu przez twórców świadomie czy nie, film jest przykładem tego jak w sposobie tworzenia historii odruchowo zapisana jest struktura skupiająca się wokół wyprawy bohatera, spotykających go po drodze trudności i pomyślnego zakończenia. Właśnie na tym aspekcie, na ukazaniu struktury bajki magicznej w filmie skupię się w następnym wpisie, spróbuję pokazać wam jak wygląda w praktyce i opisać jej funkcje na przykładzie konkretnego filmu :). 

Bibliografia:

Włodzimierz Propp, Morfologia bajki, Książka i wiedza, Warszawa, 1976.

www.wikipedia.org